Dyslexiein bedrijf ...
Ook in Uw bedrijf hebben mensen problemen vanwege dyslexie !
Wij helpen U graag daarbij. (tarieven)

*Theorie*	*Problemen*	*Handelen*
omschrijving	mondelinge taken	uitgangspunten
kenmerken	luisteren / spreken	ABCDE
wetenschap	schriftelijke taken	cursussen
FIK-2	lezen / schrijven	advies
	andere vakken	beleid

Omschrijving

Om te kunnen vaststellen of iemand dyslectisch is moet duidelijk zijn wat we hieronder verstaan. Uitgaande van de huidige wetenschappelijke inzichten* hierover kan worden gezegd dat een dyslecticus altijd problemen heeft met:

De verwerking van de lettertekens en van de klanken ('fonologische verwerking')*
Het vergroten van kennis bij het leren van 'droge' feitenkennis ('toegankelijkheid')*
Het geautomatiseerd toepassen van die kennis bij schriftelijke en mondelinge taken. Vaak ook bij (hoofd-)rekenen (automaticiteit)*
Het tempo, de complexe taken en de concentratie bij schriftelijke en/of mondelinge taken (automaticiteit en werkhouding)*

(* Zie ook brochure Stichting Dyslexie Nederland, Bilthoven)

Wanneer er problemen zijn op het gebied van lezen en spellen hoeft iemand dus niet altijd dyslectisch te zijn. Ook andere oorzaken zijn mogelijk. Bijvoorbeeld:

De persoon leert over het algemeen erg moeilijk.
Er is onvoldoende aandacht besteed aan de leerproblemen.
De persoon heeft een periode geen (goed) onderwijs genoten door ziekte, wisseling van school of leerkracht.
Er spelen andere problemen of zorgen een rol.

Dyslexie onderscheidt zich echter van de andere oorzaken door de typisch dyslectische kenmerken.

Kenmerken van dyslectici

Lezen

Naast de leestechniek speelt het begrijpen van de tekst een belangrijke rol bij het verwerken en verwerven van schriftelijke informatie. Bij dyslectici zien we de volgende problemen veel voorkomen:

Ze laten woorden weg, voegen ze toe of maken er soms heel andere woorden van.
Ze verwarren tekens die op elkaar lijken (bijvoorbeeld: m/n, b/d, z/s, v/w, u/eu/ui).
Ze lezen een ander woord dan er staat, maar het woord betekent wel ongeveer hetzelfde (bijvoorbeeld: kat = poes) of past goed binnen de tekst.
Ze 'gokken' veel of lezen juist te veel 'letter voor letter'.
Ze lezen (soms erg) traag.
Ze kennen na het lezen onvoldoende details.
Ze vinden lezen moeilijk, hebben er zelfs een hekel aan.
Ze lezen daarom soms erg weinig.

Spellen

Foutloos schrijven is voor dyslectici nog moeilijker dan lezen. Belangrijke kenmerken zijn hier:

Ze halen letters die op elkaar lijken door elkaar
(bijvoorbeeld: m/n, b/d, s/z, v/w, f/v, u/eu/ui).
Ze lijken daarom letters om te draaien (bijvoorbeeld:b-d, ei = ie, ui = iu).
Ze laten letters en woorden weg of voegen ze juist toe.
Ze schrijven woorden op zoals ze klinken (de=du, peer=pir).
Ze gebruiken tijdens het schrijven niet de regels, die ze vaak wel kennen
Ze maken nog meerfouten in de eigen verhalen.

Andere problemen

Ook op andere gebieden kunnen dyslectici problemen hebben, bijvoorbeeld:

Ze verwarren de cijferpositie (31=13).
Bij het hoofdrekenen worden fouten gemaakt door'tussenstappen' te vergeten.
Ze hebben moeite met het onthouden van droge feitenkennis. (tafels, getallen, codes, namen, verjaardagen e.d.)
Ze maken veel schrijffouten in hun aantekeningen en rapporten.
Engelse woorden opschrijven is moeilijk.
Ze schuiven schrijftaken vaak voor zich uit of onttrekken zich eraan.
Ze komen vaak verstrooid over.
Ze hebben vaak moeite met complexe taken.
Kunnen daarom slecht luisteren en schrijven tijdens notuleren
Ze vergeten makkelijk gemaakte afspraken.
Ze zijn vaak snel afgeleid.
Ze hebben vaak moeite het eigen werk te organiseren
Ze pakken het werk vaak inpulsief op.
Ze hebben bij vertellen moeite de informatie te structuren.
Kunnen hierdoor niet kort en bondig formuleren.
Ze hebben vaak woordvindingsproblemen.
Gebruiken daarom vaak eenvoudige taal en/of woorden.
Treden daardoor vaak mondeling niet op de voorgrond,
Of vertonen juist hierbij compensatiegedrag.
Ze worden vaak gewaardeerd om hun menselijk gedrag.

Theorie

Het verschijnsel dyslexie wordt in verschillende takken van de wetenschap wereldwijd onderzocht. Zowel neurologen, neuropsychologen als leertheoretici houden zich ermee bezig.
Bij de neurologie gaat het om onderzoek naar lichamelijke oorzaken van dyslexie zoals hersenstructuur en erfelijkheid. De neuropsychologie onderzoekt de hersenactiviteiten.
De leertheoretici bestuderen binnen dit kader o.a. de kenmerken van het leren in het algemeen en die van het lezen en spellen in het bijzonder.

Vroeger werd iedereen met ernstige lees- en spellingproblemen wel dyslectisch genoemd. Ook werd wel eens een relatie gelegd tussen problemen met de motoriek of oogafwijkingen en dyslexie. Misverstanden blijven vaak lang bestaan en steken steeds weer de kop op. Mede hierdoor is er nog veel onbegrip rond dyslexie en bestaan er nog hardnekkige 'dwaalwegen' en bloeit het 'alternatieve circuit' soms tegen beter weten in.
Onze adviezen zijn uitsluitend gebaseerd op de leertheoretische benadering. Onderzoek en behandeling zijn daarom altijd procesgericht vanuit orthodidactische leertheorieën..

Problemen op het werk

Op het werk kunnen dyslectici niet alleen problemen tegen komen bij de schriftelijke taken (lezen en schrijven) maar ook bij de mondelinge taken (luisteren en spreken).

Mondelinge taken

Luisterproblemen met:

Gesproken tekst juist analyseren
Verkregen informatie letterlijk onthouden
Nieuwe termen juist analyseren en onthouden
In een 'prikkelrijke ' omgeving voldoende concentratie opbrengen om talige informatie te verwerken

Ze worden hierdoor sneller moe.

problemen met spreken:

Informatie exact doorgeven
Informatie samenvatten
Gebruik van moeilijke woorden, wetenschappelijke termen
Gewenste woorden vinden
De juiste getallen, aantallen, codes en data herinneren
Werkwoorden correct vervoegen
In goed lopende zinnen spreken
Een verhaal goed opbouwen
Voorlezen

De hierdoor verkregen onzekerheid belet soms de inbreng op het gewenste moment tijdens besprekingen. Deze onzekerheid neemt veelal toe naarmate er meer mensen toehoren of de omgeving minder vertrouwd is.

Schriftelijke taken

problemen met leestaken:

Formulieren invullen
Handleidingen doornemen
Vaktijdschriften doornemen
Hoofd- en bijzaken in de tekst onderscheiden
Op elkaar gelijkende codes onderscheiden
Verzekeringspapieren of juridische papieren doornemen en beoordelen

problemen met schrijftaken:

Informatie samenvatten, filteren en noteren
Verslag doen
Goed lopende zinnen maken
Gewenste woorden/termen opschrijven

Vanwege een zwak of ontbrekend woordbeeld kiest men dan voor eenvoudiger woorden.
Andere gevolgen van een moeizame schriftelijke taak kunnen zijn:

Verslag ontbreekt.
Er is meer tijd nodig.
Het is nooit foutloos.
Men schaamt zich voor de fouten.
Het werk wordt mee naar huis genomen en daar gecorrigeerd.
Nalezen van eigen rapportage blijft achterwege.
Dat kan fouten veroorzaken.
Geschreven teksten zijn onleesbaar en slordig.
Hierdoor is geen reflectie door de schrijver.
Slordige teksten kunnen leiden tot fouten.
Slordige teksten geven een slechte indruk op de anderen binnen het bedrijf.
Dat kan promotie in de weg staan, pesterijen veroorzaken en zelfs leiden tot sociaal isolement, psychische klachten, ziekteverzuim en werkloosheid.
Slordige teksten voor extern gebruik worden niet geaccepteerd door de buiten wereld. Het geeft geen goede indruk naar de klanten (slechte pr).

Perspectief

De positie en het perspectief van volwassen dyslectici in het bedrijfsleven kunnen ernstig worden bedreigd. De problemen zijn vaak erg persoonlijk. Het ontbreekt dan aan:

Juiste vooropleiding passend bij het vermogen.
Voldoende kennis vanuit vakliteratuur.
Voldoende theoretische bijscholing.
Respect van collega's vanwege schriftelijke en mondelinge vaardigheden.

Het ene probleem kan weer andere veroorzaken:

Fouten in het werk vanwege schriftelijke of mondelinge informatie verwerking.
Sociaal isolement vanwege negatief zelfbeeld en pesterijen.
Psychische problemen, naast onbegrip en schaamte over eigen prestatie.

Beleid

Tegenwoordig kan aan de positie van volwassen dyslectici tijdens het werk veel worden verbeterd. Hierbij is de samenwerking wenselijk van drie partijen:

De leidinggevenden van het bedrijf door het voorbereiden en uitvoeren van gericht beleid op het gebied van dyslexie.
De (dyslectische) medewerkers zelf door deel te nemen aan de gerichte activiteiten en aanpassingen voor dyslectici.
Een onafhankelijke deskundige door begeleiding en ondersteuning

Handelen bij dyslexie

Uitgangspunten

Wanneer (na onderzoek) blijkt dat een bedrijf te maken heeft met dyslectische medewerkers kan hiervoor een specifiek plan voor worden opgesteld. In het plan staan aanwijzingen gericht op de schriftelijke en mondelinge aspecten binnen het takenpakket van de medewerker. Bovendien voorziet het plan in een aanvullende begeleiding en ondersteuning

Accepteren

Het accepteren van de dyslecticus vormt de basis voor elk handelingsplan. Dyslectici blijven immers altijd op de een of andere manier moeite houden met 'talige' taken. Het is heel belangrijk dat de dyslecticus en de omgeving weten, dat er bepaalde problemen zijn als gevolg van dyslexie.

Begrijpen

Naast acceptatie is het begrijpen van de problemen van de dyslecticus de basis voor het handelen. Dit geldt zowel voor de persoon zelf als voor de personen in de omgeving.

Compenseren

Belangrijke hulp die dyslectici kunnen krijgen is gericht op het omzeilen van hun problemen. Dat wil zeggen dat ze gebruik leren maken van hun sterke kanten om problemen te vermijden of verminderen. Hierbij kunnen veel tips en trucs worden gebruikt die anderen hebben ontdekt.

Dispenseren

Voor bepaalde taken krijgt een dyslecticus dispensatie in de vorm van verlichting van de taak, meer tijd hebben of iets niet hoeven doen.

Extra hulp

Tenslotte voorziet het plan in aangepaste oefeningen, trainingen en werkvormen om problemen bij mondelinge en schriftelijke taken te verminderen.

Het FIK-2 principe

Bij het ontdekken, onderzoeken en behandelen van dyslexie wordt, volgens het FIK-2 principe, procesgericht gekeken naar de volgende vijf gebieden:

Fonologische Verwerking

Het kernprobleem van dyslexie is het verwerken van klanken en tekens van de taal: de fonologische verwerking. Hierbij kunnen drie taken worden onderscheiden:

analyse en synthese van de spreektaal (bij luisteren en spreken)

koppeling teken-klank en klank-teken (bij lezen en schrijven)

vasthouden van klanken en tekens in het korte termijn geheugen

AlgemeneIntelligentie

Er zijn zowel intelligente als niet intelligente dyslectici. De eersten hebben vaak zelf allerlei trucs bedacht om met dyslexie om te gaan of de problemen hiermee te verbergen. Wanneer de dyslecticus bovendien normaal intelligent overkomt, verwacht je geen problemen bij lezen en spellen. Een dyslecticus presteert bij bepaalde taken altijd onder het verwachte niveau.

VerworvenKennis

De meeste dyslectici hebben gebrek aan voldoende kennis bij het lezen en spellen. Bovendien kan ook kennis bij andere vakgebieden tegenvallen (bijvoorbeeld bij rekenen). Het gaat hierbij altijd om 'droge' kennis, die weinig relaties heeft met begrip en beleving.

Toepassen Van Kennis

Kennis, die wel aanwezig is, past de dyslecticus niet altijd toe. Die kennis is dan niet goed geautomatiseerd. Hierbij geldt de regel dat de problemen grotere worden naarmate de taak in complexiteit toeneemt. De capaciteit van de aandacht wordt niet goed verdeeld over de verschillende taken.

Werkhouding

Dyslectici zijn lezen en schrijven vaak vervelend gaan vinden. Bovendien zijn veel lees- en schrijftaken erg ingewikkeld en complex voor hen. Mede hierdoor kunnen de problemen in de werkhouding steeds ernstiger worden.

Deze vijf gebieden zijn erg belangrijk bij het ontdekken, onderzoeken en begeleiden van dyslexie.

Afgekort vormen ze het FIK-2 principe, waarbij de F(fonologische verwerking), de K(kennis verwerven) en de T(toepassen van kennis) probleemgebieden zijn voor elke dyslecticus. Van de andere twee aspecten kan worden gesteld, dat de I(intelligentie) handig is bij de behandeling en de W (werkhouding) veelal negatief beïnvloed wordt door problemen vanwege de dyslexie.

Het FIK-2 principe en de bijbehorende materialen werden al vanaf 1993 op basis van de bestaande wetenschappelijke, leertheoretische inzichten ontwikkeld en toegepast door Sytske Aukes en Simon Eg, een werkgroep 'Dyslexie' van de SBD Kop van Noord-Holland (deze bestaat niet meer).

Er zijn materialen ontwikkeld voor signalering, onderzoek en behandeling voor jonge kinderen (kleuters) tot en met leerlingen in de brugklassen van het Voortgezet Onderwijs. Het dyslexiecentrum EGES heeft dit materiaal verder ontwikkeld en past dezelfde principes toe bij volwassenen.

Beleid

Tegenwoordig kan aan de positie van volwassen dyslectici tijdens het werk veel worden verbeterd. Hierbij is de samenwerking gewenst van drie partijen:

De leidinggevenden van het bedrijf door het voorbereiden en uitvoeren van gericht beleid op het gebied van dyslexie.
De (dyslectische) medewerkers zelf door deel te nemen aan de gerichte activiteiten en aanpassingen voor dyslectici.
Een onafhankelijke deskundige door begeleiding en ondersteuning

Doel

Het beleid gericht op aanpassingen binnen een bedrijf heeft een meerledig doel. Door de uitvoering van een goed beleid worden een aantal zaken verbeterd, o.a.

de arbeidsomstandigheden en de werksfeer
het perspectief van de werknemer
de kwaliteit van de arbeid en van het product

Bovendien wordt de kans op fouten verkleind.

activiteiten

Wanneer de medewerkers zelf meedenken aan oplossingen voor de problematiek zijn de activiteiten beter uitvoerbaar.

aanpassingen

Aanpassingen voor mondelinge en schriftelijke taken gelden voor alle medewerkers met problemen op dit gebied. Voor de ernstige dyslectici kunnen individuele aanpassingen worden uitgewerkt.
Denk hierbij in ieder geval aan het volgende:

Zorg voor goede hulpmiddelen, uiteenlopend van memoblok tot dicteerapparaat.
Pas formulieren en labels aan wat betreft eenvoud en eenduidigheid, voorzien van visuele steuntjes als pictogrammen, afbeeldingen en schema's.
Stel handleidingen en achtergrondliteratuur beschikbaar op geluidscassette of CD-ROM.
Spreek een procedure af voor tekstverwerking.
Pas procedures aan voor meldingen van relationele en emotionele problemen.
Geef extra begeleiding bij bedrijfsopleidingen of andere professionalisering
Zorg voor documenten en adviezen bij officiële examen, vooral bij schriftelijke taken. Denk hierbij aan extra tijd, mondelinge examen en gebruik van naslagwerken. (PC)

Acceptatie en begrip

De eerste activiteit binnen een bedrijf dient gericht te zijn op acceptatie en begrip. Alle medewerkers dienen in zekere mate op de hoogte te zijn van de problematiek.
De werkvormen hiervoor kunnen sterk uiteenlopen.

Advies en Ondersteuning

Het dyslexiecentrum EGES geeft voorlichting, begeleiding en ondersteuning aan instellingen, bedrijven en particulieren. Het bureau houdt zich hierbij voornamelijk bezig met de problemen van volwassenen. Zij hebben ook in hun beroep te maken met taken waarbij dyslexie een vervelende rol kan spelen.
EGES richt daarbij op de verschillende aspecten van dyslexie, die het goed functioneren van de dyslecticus belemmeren..

Onderzoek en advies

Een van onze taken is het helpen bij een goede aanpak van dyslexie.

Bij een vermoeden van dyslexie wordt eerst onderzoek gedaan. Hieruit blijkt of iemand inderdaad dyslectisch is of dat er sprake is van een andere oorzaak van de gesignaleerde problemen. Nog belangrijker is eigenlijk dat het onderzoek zicht geeft op de zwakke en de sterke kanten van mondelinge en schriftelijke taken. Het is mede daarom dat de begeleider daarna behulpzaam kan zijn bij het opstellen van een plan van aanpak: het handelingsplan.

Individuele begeleiding

Een goede begeleiding van een dyslecticus vergt een brede aanpak. Individuele begeleiding is vaak het verlengstuk van de begeleiding van de instelling. Andersom komt ook voor. Het een kan doorgaans niet zonder het ander. Van groot belang hierbij is de afstemming tussen de betrokken personen. Hierbij kan de begeleider een grote steun zijn.

Cursussen

Dyslexiecentrum EGES verzorgt voor verschillende doelgroepen cursussen, ook voor volwassenen en bedrijven. Hierin worden vooral praktische zaken overgedragen. Met name begrip, acceptatie en structurele aanpassingen komen aan de orde. Vraag vrijblijvend naar de mogelijkheden.

Oudercursus

Veel volwassen dyslectici herkennen de eigen problematiek in die van hun kinderen. Voor ouders van dyslectische kinderen is het belangrijk de problemen van hun kind te begrijpen. Hierin kan onze cursus een grote rol spelen. Vraag vrijblijvend naar de mogelijkheden. Wellicht komen wij dan ook bij U in de buurt (niet in de zuidelijke provincies).

Deze tekst kan ook in Word voor Windows worden opgehaald
door één klik op de muis.
Totale tekst "Dyslexie in bedrijf..."
Folder "Dyslexie in bedrijf..."
Folder "Beleid"
Screeningslijsten voor bedrijven

Terug naar de homepage EGES.nl

Informatie en offertes kunnen worden aangevraagd bij Dyslexiecentrum EGES
tel. 0227-512285 fax 0227-512286
info8EGES.nl

ã2007 Simon Eg, EGES Kvk 37082717